Ինչ էլ որ լինի, հայերի երկիրն ու ազգը կմնան... Ջ. ԲԱՅՐՈՆ

...Հուսա՞մ, որ մի օր իսպառ խաթարված
Բուն էությունն իմ կգտնի իրեն։
Պիտի երևա՞ թշվառացյալիս
Տաղավարն ավեր վերստին կանգուն...

Գրիգոր Նարեկացու այս հարցերը 20-րդ դարասկզբի եղերական օրերին ծառացել էին նաև մեծն Կոմիտասի և առհասարակ, հայ ժողովրդի առջև։ Բնաջնջման եզրին էր ոչ միայն հայ դարավոր մշակույթը, այլև այն կրող համայն ժողովրդի գոյությունը։ Եթե Անդրանիկ Զորավարը, նրա զինակիցները քրդերից ոսկով գնում էին հայ որբացած մանուկներին, որ ապագա Հայաստանի համար «շիթիլ» անեին, եթե Դեր Զորի շիկացած ավազի վրա մայրը գրում ու որդուն էր ժառանգում Մեսրոպյան այբուբենը, ապա Կոմիտասը նույն խնամքով հավաքում էր ժողովրդի որբացած երգերն ու ցիրուցան եղած բեկորները։ Եթե անապատի անողոք քամին բազմիցս ջանում էր ջնջել ավազի վրայի տառերը, ապա Կոմիտասի գրի առած երգերը դիմակայում էին ժամանակի փոթորկումներին։ Եվ կենաց ու մահու այդ պայքարում հաղթեցին լույսը, գեղեցիկը, հավերժը։ Այն, որ աշխարհակործան պատերազմի օրերին Կոմիտասը փրկում էր հայոց երգը և հիմնադրում հայ կոմպոզիտորական դպրոցը, վկայում է, որ Կոմիտասը ներքուստ վստահ էր, որ հայ ժողովուրդը կհարատևի։ Եվ հանուն իր առաքելության Կոմիտասը ստիպված եղավ իսպառ խմել քացախով լի այն թասը, որն ընդունեց «անօրինաց ձեռանէ»։

Եվ ի պատասխան դրա, նա աշխարհին տվեց քաղցրահունչ երաժշտություն։Անցել են ժամանակներ, և ինչպես Պարույր Սևակն է ասում.

Նորից երգում-մորմոքում է
աստվածային Կոմիտասը
Կախարդում է ու մոգում է
աստվածային Կոմիտասը,
Ամենամե՛ծ դու նահատակ,
ամենահա՛յր, ամենահա՛յ,
Գինու կարասն` ուրիշներին,
մեզ հերիք է քո մի թասը։

Այսօր աշխարհը տեսնում է, թե ինչպես վաղեմի «շիթիլները» վերաճել են բարձրուղեշ ծառերի։ Իսկ Կոմիտասի երգերը, նրանց հնչերանգները ոսկեթելի պես զարդարում են Ա. Խաչատրյանի, Է. Հովհաննիսյանի, Է. Միրզոյանի, Տ. Մանսուրյանի և այլոց հնչյունային աշխարհները։ Եվ այն հարցին, թե «կտեսնե՞մ արդյոք իմ բյուրակործան ջարդված անոթս վերանորոգված», հայ ժողովուրդը պատասխանում է նույն Գրիգոր Նարեկացու խոսքերով.

Կործանվածս` ահա կանգուն եմ նորեն,
Թշվառս` հաղթող,
Մոլորվածս` ուղղված դարձին կենարար...
Վերափոխվածս անամոք`
դեպի դեղն անմահարար...

Դանիել ԵՐԱԺԻՇՏ

Հեղինակի նյութեր

• Հյուսիսափայլ համերգ
• «Դա մեր վաղն է»
• Երաժշտագետները Մոցարտի արվեստի առանձնահատկությունների մասին
• Անձինք նուիրեալք
• «Մանուշակի» բուրմունքը
• «Կանաչ էին երազներս, հյութեղ ու հասուն», «Դու արահետ չտրորված, ես մի անցորդ»
• Ընծա` համայն մարդկությանը
• «Իմ մտադրությունն է հասկանալ մի ժողովրդին մյուսի միջոցով»
• Ներդաշնակվում-հաշտվում են Արևելքն ու Արևմուտքը
• «Լացե՛ք իմ վրա, լացե՛ք ձեր վրա. Ողբանք միասին մարդկության վրա, Որ կա և չկա...»
• «Գրկախառնվե՛ք, միլիոննե՛ր»
• ՈՒսուցիչներն են շահել պատերազմը
• «Ես դեպի Աստված մեկ ճանապարհ գիտեմ՝ արվեստը». Մարիա ՅՈՒԴԻՆԱ
• Հոգևոր արժեքներ կրող և գալիքին փոխանցող հենարանը
• «Յուրաքանչյուր ծաղկի խիզախումը յուրովի ծաղկելն է»
• Էդվարդ Միրզոյանի «Գարունը»
• «Այն աչքերը, որ չեն լացել, Բան չեն տեսել այս աշխարհում»
• Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցի մեծ համերգասրահը կոչվեց Տատյանա Հայրապետյանի անվամբ
• Ազնիվ մեղվաբույծը
• «Հիլիարդ» անսամբլի և Յան Գարբարեկի երկխոսությունը՝ դարերի երկխոսություն

Մեկնաբանություններ